Elke dag blijft er in Vlaanderen kwalitatief voedsel over dat nog bruikbaar is voor humane consumptie. Toch wordt het niet verkocht, gegeten of geraakt het simpelweg niet tot bij de consument. Tegelijkertijd zijn er duizenden mensen die moeilijk toegang hebben tot gezonde en gevarieerde voeding. Tussen die twee realiteiten in opereren sociale distributieplatformen die zich omvormen tot voedselhubs. Ze vormen de stille motor achter een meer circulaire en solidaire voedselketen.
De herziening van de Europese Waste Framework Directive verplicht lidstaten tot een forse reductie van voedselverspilling tegen 2030: 10% bij producenten en verwerkers, 30% bij retail, horeca en huishoudens (ten opzichte van het gemiddelde van 2021-2023). Voedseldonatie wordt daarbij expliciet erkend als reductiemaatregel. Hierdoor wordt de rol van voedselherverdelingsplatformen zoals de voedselhubs crucialer dan ooit.
Hoe staat het dan met de voedselhubs?
De Vlaamse projectsubsidie voor voedselhubs liep eind 2025 af. Dat maakt dat verschillende (opstartende) hubs hun werkingsmodel onder de loep nemen.
Vanuit de werkagenda circulaire voedselketen werden de voedselhubs begeleid om zich om te vormen tot organisaties die zonder overheidssubsidiëring kunnen bestaan.
In deze blog nemen we je mee in het werkingsmodel van een voedselhub en de potentiële financieringsmodellen die opkomen in Vlaanderen.
Wat is een voedselhub?
Wat is een voedselhub?
Een voedselhub is veel meer dan een magazijn waar overschotten worden gestockeerd. Het is een logistiek, sociaal en beleidsmatig knooppunt in de regionale voedselketen. Vlaanderen telt momenteel 13 voedselhubs (vaak onder de naam Foodsavers), elk met hun eigen werkingsgebied.1
In essentie vervult een voedselhub vier kernfuncties:
Logistiek centrum: het ophalen, stockeren en herverdelen van voedseloverschotten.
Verbinder: producenten, retailers en andere aanbieders van voeding koppelen aan organisaties die voedsel verdelen aan mensen in kwetsbare situaties.
Sociale tewerkstelling: inzetten op maatwerk en arbeidsactivering binnen hun werking als logistiek centrum.
Duurzame en circulaire werking: lokale ketens versterken en in tweede lijn voedselverlies tegengaan.
Verschil met de voedselbanken
Naast de voedselhubs spelen de Voedselbanken een grote rol in het landschap van voedselhulp. In iedere provincie is een voedselbank actief die zich op nationaal niveau verenigen onder de ‘Belgische Federatie van Voedselbanken - BFVB’ en op Europees niveau onder ‘European Food Banks Federation - FEBA’. Net als de voedselhubs hebben de voedselbanken als doel om honger en voedselverlies in België te bestrijden. Dit doen ze beiden door voedseloverschotten te verzamelen en te herverdelen richting mensen in armoede. Voedselbanken en voedselhubs verschillen echter op een aantal aspecten:
- Schaal: de Voedselbanken richten zich op grote volumes voeding afkomstig van de voedingsindustrie, ESF+, grote distributiecentra en veilingen en werken op niveau van de provincie. Foodsavers richten zich eerder op overschotten bij lokale supermarktfilialen.
- Type voeding: Voedselbanken hebben typisch meer droge voeding en diepvriesproducten, waar voedselhubs focussen op verse voeding en groenten & fruit met oog op een gevarieerde maaltijd voor mensen in armoede.
- Personeel: de Voedselbanken draaien voornamelijk op vrijwilligers, waar voedselhubs steeds werken met sociale tewerkstelling.
- Logistiek: organisaties moeten voeding zelf gaan ophalen bij de meeste Voedselbanken. Hiertegenover staat dat sommige voedselhubs organisaties logistiek ontzorgen door levering te voorzien.
- Prijs: de voedselbanken vragen soms een bijdrage van aangesloten voedselhulporganisaties, terwijl de voedselhubs meestal een gratis dienstverlening bieden aan de voedselhulporganisaties en hun financiering via de lokale besturen proberen te bekomen.
Gezien de aanvullende werking van de voedselhubs en de voedselbanken worden regelmatig samenwerkingsovereenkomsten gemaakt. In West-Vlaanderen bijvoorbeeld fungeren sommige voedselhubs als sub-depot voor Voedselbank West-Vlaanderen. In Limburg vond zelfs een fusie plaats tussen de voedselhub die daar actief was (Depot Margo) en de Voedselbank Limburg (zie verder).
Hoe verloopt de herverdeling van overschotten in de praktijk?
Hoe verloopt de herverdeling van overschotten in de praktijk?
De werking kan verschillen per regio, al volgt het proces meestal een gelijkaardig traject met 4 stappen:
Ophaling bij retailers, veilingen, boeren, horeca, voedingsindustrie of voedselbanken.2
Stockage in een depot of centraal magazijn, met aandacht voor voedselveiligheid.
Herverdeling naar voedselpunten, sociale kruideniers, scholen of welzijnsorganisaties.
Levering en ontzorging van voedselpunten, sociale kruideniers, scholen of welzijnsorganisaties.
Zoals schema links toont, komt het te herverdelen voedsel niet alleen van donaties maar ook via de voedselbanken en ESF+ middelen (Europese subsidie). Zoals eerder vermeld voeren sommige voedselhubs ook andere taken uit zoals kennisdeling, dataregistratie en samenwerking met partners zoals OCMW’s, vrijwilligers en maatwerkbedrijven.
Voedselhubs zitten met andere woorden vervat in een breed netwerk van publieke en private actoren.
Meer dan logistiek: kennis en verbinding
Wat een voedselhub uniek maakt en differentieert van een voedselbank, is dat zij in de meeste gevallen verder gaan dan logistieke ondersteuning. Laat ons hier even dieper op ingaan:
1. Kenniscentrum
Voedselhubs verzamelen en verspreiden kennis over:
herverwerking van reststromen,
noden van doelgroepen,
regelgeving (bv. FAVV) rond herverdelen van voedseloverschotten,
sensibilisering rond gezonde en duurzame voeding.
Sommige voedselhubs ondersteunen ook lokale besturen in hun visieontwikkeling rond voeding. Onder het overkoepelende label van Foodsavers nemen de voedselhubs soms ook beleidsmatige rollen op, bijvoorbeeld bij het beïnvloeden van regelgeving.
2. Stakeholders verbinden
Voedselhubs brengen producenten, retail, lokale besturen, welzijnsorganisaties en burgers samen. Ze fungeren als centraal aanspreekpunt en zorgen ervoor dat verschillende initiatieven, van sociale kruideniers tot mobiele voedselbedelingen, niet naast elkaar, maar mét elkaar werken. In sommige gevallen fungeren ze als een middenveldorganisatie die in samenwerking met de voedselbedelingspunten acties kan opzetten voor personen in armoede. De voedselhubs kunnen dan ook een hefboom zijn voor de verkenning van grondrechten en verdere hulpverlening wanneer dit over verschillende voedselbedelingspunten heen moet gebeuren.
Drie beloftevolle organisatiemodellen in Vlaanderen
Er bestaat geen blauwdruk voor de ‘ideale’ voedselhub. De context (stedelijk of landelijk), politieke keuzes en economische structuur (vzw of maatwerkbedrijf) bepalen mee het model.
Vandaag zien we in Vlaanderen drie duidelijke organisatiemodellen:
1. Voedselbedeling als bedrijfsmodel
In de Kempen werkt De Waardenmakerij als maatwerkbedrijf en logistieke dienstverlener. De organisatie zamelt voedseloverschotten en ESF+-middelen in en verdeelt deze regionaal.
De financiering gebeurt via een vaste bijdrage per inwoner op basis van de geleverde diensten, aangevuld met een bijdrage per kilogram geleverd voedsel.
2. Centrumstad als moederschip
In Mechelen voert maatwerkbedrijf Ecoso de opdracht van Foodsavers uit in opdracht van de stad. Naast voedselherverdeling maakt ook een sociale kruidenier (onder Ecoso) deel uit van de hub.
De stad voorziet een belangrijke financiële en logistieke ondersteuning (als moederschip) en de omliggende gemeenten betalen een vaste bijdrage per inwoner en per kilogram geleverd voedsel. Door de nauwe samenwerking met de stad is er ruimte voor nieuwe projecten zoals de ‘ontbijtkarren’ die recent werden ingevoerd op enkele Mechelse scholen.
3. Fusie met de voedselbank
In Limburg fuseerden Foodsavers Limburg en de Voedselbank recent tot één organisatie (Voedselbank Limburg - Depot Margo). Deze fusie was een logische beslissing aangezien zowel de Voedselbank Limburg als Foodsavers Limburg (Depot Margot) reeds op provinciale schaal de voedselherverdeling ondersteunden.
Ook hier ondersteunen de verschillende aangesloten lokale besturen de organisatie door het betalen van een jaarlijkse bijdrage.
Ondanks dat deze drie modellen een gelijkaardige vorm van financiering hebben, zijn de manier waarop zij de haalbaarheid van hun herverdelingsmodel vergroten verschillend.
Hieronder vatten we deze drie opties samen:
- Haalbaarheid door bedrijfsvoering: Door het vertalen van de voedselherverdeling naar een concreet businessmodel met duidelijke kosten en prijzen, zorgt Foodsavers Kempen ervoor dat zij zelfbedruipend kunnen zijn. Bij dit model wordt voedselbedeling gezien als een taak die het (vaak logistiek georiënteerde) bedrijf kan uitvoeren om geen verlies te maken.
- Haalbaarheid door nauwere samenwerking met een vaste partner: Door het nauw samenwerken met een andere organisatie (Stad Mechelen), zorgt Foodsavers Mechelen ervoor dat zij steeds een continue partner hebben binnen hun model voor zowel financiering als organisatorische ondersteuning. Hierdoor zijn er minder fluctuaties in hun inkomstenstroom en hebben zij de ruimte om te investeren. Binnen dit model wordt voedselbedeling gezien als een maatschappelijke taak die uitgevoerd wordt door de organisatie.
- Haalbaarheid door schaalvergroting: Door het fuseren met een partner die soortgelijke taken uitvoert, zorgt Foodsavers Limburg voor een grotere afzetmarkt. Hierdoor stijgen de kansen op het relevant blijven en dus behouden van hun werkingsmodel. Daarnaast biedt dit model ook een voordeel voor de eindbegunstigde, namelijk dat zij niet langs twee depots moeten passeren.
En de toekomst?
Een tekort aan voedseldonaties zal er gezien de nieuwe EU-wetgeving rond de reductie van voedselverspilling niet snel zijn. De vraag is of er voldoende structurele organisatie zal zijn om voedsel te brengen tot bij wie het nodig heeft?
Voedselhubs tonen vandaag hoe circulaire economie, sociale tewerkstelling en lokale solidariteit elkaar kunnen versterken. De uitdaging voor morgen is niet alleen om voedsel te redden, ook het faciliterende systeem moet toekomstbestendig georganiseerd worden.
1 De werking van de voedselhub Food Futuur werd reeds stopgezet. Hierdoor is deze doorstreept in de legende van de afbeelding (zie het gele werkingsgebied).
2 De voedselbanken en voedselhubs werken in nauwe samenwerking om voedselverdeling zo efficiënt mogelijk te laten verlopen. Om deze reden brengen de voedselbanken en voedselhubs elkaar op de hoogte wanneer de volumes eerder geschikt zijn voor de andere partij.
Gerelateerde blogberichten
