Zorggroep ZAS (Ziekenhuis aan de Stroom) is de grootste gezondheidsorganisatie binnen België. Met meer dan 10.000 medewerkers en 3.000 bedden, verspreid over 13 campussen, heeft ZAS een enorme impact. We spraken met Annelies Casteleyn, duurzaamheidscoördinator, over circulair aankopen, uitdagingen en ambities.
Wat betekent duurzaam en circulair aankopen voor jullie?
“ZAS is recent ontstaan uit de fusie van de ZNA en GZA Ziekenhuizen in de Antwerpse regio. Die samensmelting betekende een frisse start. We zijn bewust begonnen bij de basis: het sensibiliseren en opleiden van onze aankopers hoe duurzaam en circulair aankopen concreet vorm kan krijgen. Daarna bouwen we verder aan een helder beleid, met aandacht voor draagvlak binnen de hele organisatie. Een aankoopbeslissing wordt immers niet alleen bepaald door de aankoper; het vraagt een circulaire mindset van alle betrokken diensten.”
Wat zijn de grootste obstakels?
“Het grootste misverstand is dat duurzaam aankopen altijd duurder is. Dat is zeker niet altijd zo. Een mooi voorbeeld hiervan is onze samenwerking met Sterima, specialist in het steriliseren van kleine medische instrumenten, zoals scharen en pincetten. Samen met hen zijn we erin geslaagd om een aantal wegwerpmaterialen te vervangen door herbruikbare alternatieven. Dit bleek niet alleen een win voor het milieu, maar leverde ook een serieuze kostenbesparing op.
Daarnaast merken we dat er soms een kenniskloof is. Aankopers zijn niet per definitie duurzaamheidsexperts binnen elke productcategorie. Er bestaan geen kant-en-klare duurzaamheidscriteria die je zomaar in elk bestek kunt plakken. Het vraagt maatwerk, timing en een goed begrip van de context om echt impact te maken.”
Hoe betrekken jullie medewerkers bij het verhaal?
“Om intern draagvlak te creëren voor nieuwe aankoopdossiers, proberen we steeds de juiste stakeholders te betrekken vanaf het begin. Zo werd bij de aankoop van nieuwe matrassen een specialist ingeschakeld met expertise in doorligwonden, terwijl bij de keuze van schoonmaakproducten de schoonmaakploeg actief werd geraadpleegd.
Nieuwe producten worden vaak eerst getest in de praktijk: in sommige gevallen tijdens de fase van de marktverkenning, in andere gevallen tijdens de plaatsingsprocedure. Zo kunnen we niet alleen nagaan of ze voldoen aan onze functionele en duurzame eisen, maar ook inschatten of ze werkbaar zijn voor de eindgebruikers. Door relevante medewerkers te betrekken, krijgen we waardevolle input om de juiste duurzaamheidaspecten mee te nemen in het aankoopproces, vergroten we het draagvlak én verkleinen we de kans op een miskoop.”
Hoe denk je dat duurzaam aankopen zal evolueren in de toekomst?
“Ik geloof dat duurzaam aankopen in de toekomst alleen maar belangrijker zal worden. We zien nu al een duidelijke verschuiving richting lokale leveranciers, hergebruik en circulaire oplossingen. De covidperiode heeft ons met de neus op de feiten gedrukt: we zijn sterk afhankelijk van internationale handelsketens, en dat brengt risico’s met zich mee. Die ervaring heeft onze blik verruimd en ons aangespoord om bepaalde processen fundamenteel anders aan te pakken.”
Tot slot: welke tip geeft je nog graag mee aan je collega’s in de zorgsector?
“Gewoon doen, je niet laten verlammen door misverstanden. Niet alles zal meteen lukken, maar dat mag je niet tegenhouden. Elke kleine stap telt!”