We werden deze zomer opnieuw geconfronteerd met hittegolven, droogte en bosbranden in Europa. Die fenomenen tonen de grenzen van de veerkracht van ecosystemen wereldwijd. Ze zijn signalen van klimaatontwrichting, biodiversiteitsverlies, voedselonzekerheid, verstoorde watercycli en toenemende gezondheidsrisico’s. Duurzame bio-economie wijst het pad naar de oplossing: we kunnen de zaken op systeemniveau aanpakken.
Soms lijken we het te vergeten, maar onze samenleving is sterk afhankelijk van de draagkracht van de natuur. Natuurlijke ecosystemen leveren diensten die bijna onzichtbaar, maar onmisbaar zijn: ze zuiveren water, reguleren het klimaat, bufferen droogte en vormen de basis voor onze voedselproductie.
Volgens een rapport van IPBES, een organisatie die ecosystemen en biodiversiteit wereldwijd bestudeert, zijn die ‘gratis’ ecosysteemdiensten anderhalf keer het wereldwijde bruto nationaal product waard, maar toch vind je ze in geen enkele bedrijfsbalans terug. Dat betekent concreet dat bodems, bossen, waterrijke gebieden, rivieren en andere natuurlijke systemen samen meer economische waarde opleveren dan alle goederen en diensten die jaarlijks worden geproduceerd. Die waarde zit onder meer in bestuiving van gewassen, bescherming tegen overstromingen, CO₂-opslag, zoetwatervoorziening en natuurlijke hernieuwbare grondstoffen als hout.
“Dit alles toont aan hoe fundamenteel de natuur is voor onze economie en samenleving”, legt Mark Bollen, Programmamanager Werkagenda Bio-economie in opdracht van Vlaanderen Circulair, uit. “We beseffen vaak niet hoezeer onze economie en ons dagelijks leven gebouwd zijn op de fundamenten van gezonde ecosystemen. Ze vormen de stille motor van alles wat we doen.”
Nexus Assessment: oplossingen die meerdere systemen tegelijk versterken
Wanneer ecosystemen verdwijnen of verarmen, is de impact groot: water wordt schaarser en vervuild, landbouwproductie kwetsbaarder, de kans op nieuwe ziektes stijgt en klimaatverandering versnelt. Tussen al deze systemen bestaat immers een wisselwerking. “Zonder gezonde ecosystemen kan geen enkele andere oplossing duurzaam zijn, zo blijkt”, zegt Mark. “Het behouden en herstellen van ecosystemen is geen luxe, maar een voorwaarde voor onze samenleving.”
Vaak worden oplossingen voor één systeem bedacht, bijvoorbeeld voedselzekerheid, zonder rekening te houden met effecten op andere systemen. Overbemesting kan op korte termijn de oogst verhogen, maar tast wel de bodem en biodiversiteit aan. “Het recente Nexus Assessment-rapport van IPBES laat zien dat je systemen niet los van elkaar kunt bekijken. Oplossingen die één probleem aanpakken, kunnen immers elders schade veroorzaken. Daarom is een geïntegreerde of nexus aanpak essentieel”, klinkt het.
Samenhangend model: een slimme aanpak
Het Nexus-rapport formuleerde liefst 71 oplossingen die meerdere crises tegelijk aanpakken. Ze variëren van regeneratieve landbouwpraktijken en duurzame visserij tot circulair waterbeheer en natuurherstelprojecten. Een van de meest veelbelovende routes die uit deze oplossingen naar voren komt, is de duurzame bio-economie. Deze vertrekt van hernieuwbare, biogebaseerde grondstoffen zoals producten uit landbouw en bosbouw, algen- en schimmelkweek, vezelgewassen en voedselreststromen.
Wanneer deze grondstoffen circulair worden ingezet, ontstaan meerdere maatschappelijke voordelen tegelijk: ze vormen een alternatief voor fossiele brand- en grondstoffen, reststromen krijgen een tweede leven en de CO₂-uitstoot daalt. Tegelijkertijd versterkt bio-economie lokale economieën door afhankelijkheid van import te verminderen. “Duurzame bio-economie lost dus meerdere vraagstukken tegelijk op. Het is een slimme, toekomstgerichte aanpak”, aldus Mark.
Vlaamse koplopers in de kijker
De bio-economie is geen abstract concept, maar wordt in Vlaanderen al in diverse projecten in de praktijk toegepast. “Voedselrestverwerkers zoals Amphistar transformeren groente- en fruitresten tot hoogwaardige bio-zepen, terwijl Exie gezond, herbruikbaar, CO2-negatief isolatiemateriaal voor de bouw maakt op basis van kalk en hennep . Deze voorbeelden inspireren en maken duidelijk dat een veerkrachtige bio-economie vandaag al vorm krijgt bij ons.”
Door kennis te delen en samenwerking te stimuleren, kan de bio-economie sneller opschalen en een bredere impact hebben op de samenleving. Vlaanderen Circulair ondersteunt deze pioniers via de Werkagenda Bio-economie. Het initiatief brengt koplopers samen, stimuleert samenwerking en helpt innovatieve praktijken op te schalen.
De uitdagingen waarvoor we staan zijn complex en verbonden. Antwoorden moeten dat ook zijn. De bio-economie biedt een systeemoplossing: ze creëert samenhang tussen economie, ecologie en samenleving.
Mark Bollen
De vraag is dus niet langer of we inzetten op de bio-economie, maar hoe snel we deze hefboom kunnen gebruiken voor een leefbare toekomst. Wie wil ontdekken hoe de bio-economie concreet vorm krijgt, vindt inspiratie bij honderden projecten - van algenboeren tot circulaire bouwmaterialen en voedselrestverwerking. Die maken duidelijk dat een circulaire toekomst geen droom is, maar volop in ontwikkeling.