Soms ontstaat circulariteit niet in een fabriekshal of naar aanleiding van een technische innovatie, maar in het atelier van een artiest die op een andere manier naar een materiaal kijkt. In de projecten van Antwerpse kunstenares Mieke Smet onder de naam Circ’Orimi komen kunst, industrie, erfgoed en onderwijs onverwacht samen rond één vraag: hoe kan een reststroom meer worden dan zijn geschiedenis?
Copyright Ellen Kooi
“Aan de kern van Circ’Orimi ligt het idee van het immaculata: een wit, onbeschreven blad dat staat voor potentieel. Die gedachte keert terug in de manier waarop materialen worden benaderd. Wat in de industrie als ‘overschot’ of ‘slijtage’ verschijnt, wordt in mijn project gelezen als een mogelijkheid om opnieuw te beginnen”, legt Mieke uit. Dat is de kiem van Circ'Orimi: kunst en chemie elkaar laten ontmoeten om samen een nieuwe kringloop mogelijk te maken.
Dat werd zichtbaar in Dark Clouds Bright Clouds, een tijdelijke installatie op Blue Gate Antwerp. De site verandert van petrochemisch gebied naar circulair bedrijventerrein, en precies daar kreeg afgedankt polypropyleen een tweede leven. Eerst als ruimtelijk sculpturaal werk, daarna als grondstof die via Raff Plastics en Paneltim opnieuw in productie ging. Het materiaal verplaatste zich van industrie naar kunst en terug naar industrie, wat de volledige circulaire beweging tastbaar maakte.
Materiaal dat tijd én context overstijgt
In 2024 realiseerde ze voor het hedendaagse parcours Marie'Art een sculptuur van gerecycleerd papier uit de archieven van het Musée Royal de Mariemont. Die sculptuur, getiteld Liquid Time, is indrukwekkend: 2,40 meter hoog met 1,5 meter diameter. “Elke vouw verbergt een fragment van de verhalen die het museum en zijn domein in zich dragen. In Liquid Time worden al die verhaallijnen vloeibaar, smelten ze samen, alsof het verleden vervloeit tot iets nieuws, iets anders”, aldus Mieke.
Na afloop verhuisde het sculptuur naar de Antwerpse Academie, waar studenten Kostuumontwerp ermee aan de slag gingen. Zo evolueerde één stroom van erfgoed naar kunst en van kunst naar opleiding. Het toont hoe materialen niet alleen technisch maar ook cultureel circulair kunnen bewegen: doorgegeven van context naar context, telkens met een nieuwe functie.
Mieke blijft broeden op nieuwe projecten, en redde daarvoor recent tien grote bobijnen glanzend witte industriële garen van het containerpark. “Ze waren ongeschonden, maar economisch onbruikbaar geworden. Door ze op het juiste moment uit de afvalstroom te halen, ontstond opnieuw ruimte voor verbeelding en voor een volgend traject waarin materiaal en idee samen evolueren”, getuigt Mieke vol passie.
Een uitnodiging tot samenwerking
Elk bedrijf is voortdurend op zoek naar efficiëntere processen en slimmere toepassingen, en heeft grondstoffen of reststromen die vandaag te weinig potentieel krijgen. Wat de projecten Mieke Smet vooral duidelijk maken, is dat circulariteit geen lineair proces is. Ze ontstaat wanneer verschillende disciplines elkaars materiaalstromen en denkkaders durven delen. Die kruisbestuiving legt kwaliteiten bloot die in één sector alleen niet zichtbaar worden.
Daarom sluiten de Circ’Orimi-trajecten zo sterk aan bij de ambities van Vlaanderen Circulair. Ze tonen hoe circulariteit niet enkel een technisch verhaal is, maar ook een cultureel, organisatorisch en maatschappelijk verhaal. Een verhaal waarin materialen blijven circuleren omdat mensen bereid zijn grenzen over te steken.
Copyright Ans Brys
Materialen, archieven of reststromen die vandaag nog geen bestemming hebben, kunnen morgen de basis worden van iets nieuws. Wie wil verkennen wat er circulair mogelijk is via samenwerking tussen sectoren, vindt meer informatie via studio-orimi.com of via de community van Vlaanderen Circulair. Soms is één nieuw perspectief genoeg om een materiaal opnieuw te laten beginnen.
