In januari trok Vlaanderen Circulair naar Hamburg voor de KARMA Interregional Meeting met projectpartners uit Italië, Hongarije, Roemenië en Duitsland. KARMA heeft als doel om lokaal klimaatbeleid te versterken via concrete acties rond circulair bouwen. Drie dagen lang maakten we kennis met vernieuwende projecten in de bouw, tijdelijk ruimtegebruik en de toekomst van bestaande stedelijke infrastructuur. Hamburg profileert zich al enkele jaren als een proeftuin voor stedelijke transformatie en dat werd tijdens dit werkbezoek meer dan bevestigd.
ZIcht op Hamburg en de Speicherstad
Innovatieve warmte-aanpak in de Speicherstadt
Ambitieuze nieuwbouw en stadsuitbreiding in Hamburg.
Innovatieve warmte-aanpak in de Speicherstadt
Een van de meest indrukwekkende bezoeken vond plaats in de historische Speicherstadt. Dit dichtbebouwde stadsdeel en UNESCO erfgoedsite vormt een complexe omgeving om duurzame energieoplossingen te implementeren. Toch werkt Hamburg er aan vernieuwend onderzoek rond efficiënte warmtevoorziening in oude pakhuizen. Experimenten met biobased-materialen, natuurlijke ventilate en hernieuwbare energie zijn in een vergvevorderd stadium.
Voor regio’s zoals Vlaanderen, waar de focus steeds meer ligt op het renoveren en optimaliseren van bestaande gebouwen, biedt deze aanpak waardevolle inzichten. Hoe moderniseer je een historisch stadsdeel zonder zijn erfgoedwaarde aan te tasten? En hoe combineer je beperkte ruimte met ambitieuze klimaatambities? Hamburg toont dat het kan, mits een nauwe samenwerking tussen stad, onderzoekers en vastgoedpartners. Het grondige, praktijkgerichte onderzoek draagt bij aan technologische innovaties waar ondernemers mee aan de slag gaan.
Materialenbank "Schrott Bewahre" wil een draaischijf vormen voor circulair interieur en kleine verbouwprojecten
Met een been in het verleden en met een ambitieuze blik op de toekomst: Hamburg staat ook bekend om grootschalige nieuwbouw en stadsvernieuwing. De Hafencity is exemplarisch voor een metamorfose die al meer dan 20 jaar duurt, De lat ligt hoog: alle projecten moeten duurzaam en klimaatadaptief zijn, bijvoorbeeld door te voldoen aan het Ecolabel. Recent gaat er ook meer aandacht naar materialen, grondstoffen en circulaire bouwprincipes. Beleidsmakers, projectontwikkelaars, onderzoekers en architecten in Hamburg nemen de Duitse Bauwende serieus. Een voorbeeld daarvan is het Moringa-project. Dit project past als eerste de Cradle to-Cradle-principes op grote schaal toe in de woningbouw. In de praktijk leidt dit tot extra kosten, vragen over normeringen en langere doorlooptijden in de realisatie. Toch is er veel enthousiasme bij potentiële (sociale) huurders en kopers.
Tijdelijke invullingen als motor voor circulaire vernieuwing
Verouderde, maar stevige betonnen constructies vragen slim herontwerp met BIM-toepassingen
Tijdelijke invullingen als motor voor circulaire vernieuwing
Daarnaast bezochten we inspirerende initiatieven rond het opnieuw of tijdelijk gebruiken van leegstaande gebouwen. In de eerste plaats ging dit over een megalomaan investeringsproject dat failliet ging: kan de verlaten ruwbouw op een A-locatie circulair afgebouwd worden en deels dienst doen als circulaire hub? De initiatiefnemers verenigden zich onder de naam Tower to the People en zullen als grassrootsorganisatie met investeerders en de stad samen zitten. In de tweede instantie illustreerde het proefproject in de deelgemeente Harburg hoe een verlaten winkelcentrum opnieuw betekenis kan krijgen. Het is onderdeel van het Interregproject CircleBim dat met behulp van een BIM-gestuurde aanpak een renovatie of herbestemming mogelijk maakt. In Vlaanderen en Europa wachten honderden soortgelijke winkelcentra uit de jaren 60 en 70 met miljoenen vierkante meters vloeroppervlakte op nieuwe impulsen.
Deze projecten willen verder gaan dan louter 'tijdelijke bezetting': ze vormen testzones voor nieuwe functies, circulaire toepassingen en sociale experimenten, en leveren waardevolle lessen op voor toekomstig beleid en ontwerp.
Leren over de grenzen heen
Wat zijn bruikbare tools voor een complexe herbestemming? Achtergelaten gereedschap in het voormalige Karstadt winkelcentrum.
Leren over de grenzen heen
De samenwerking tussen de Europese regio’s maakt duidelijk dat elke regio andere uitdagingen en sterktes heeft, maar dat we allemaal baat hebben bij kennis uit de praktijk om de circulaire ambities waar te maken. Hamburg bevestigt dat circulaire bouw geen abstract concept is, maar een dagelijkse realiteit die ontstaat door experiment en samenwerking.
Met het ingaan van de laatste fase van het KARMA-project is het bijna alle partners gelukt om de circulaire economie te verankeren in hun stedelijke of regionale klimaatplannen. Met de eindstreep in zicht zijn er nog politieke en geopolitieke uitdagingen. Hoe houden we de ambities hoog? Zet de Europese regelgeving door en hoe zetten we die om in de eigen regio? Zijn er voldoende middelen om de voorgestelde acties uit te voeren? Ook in Vlaanderen spelen deze vragen. Vlaanderen Circulair en OVAM blijven daarom inzetten op het samenbrengen van stakeholders uit het afvalbeleid, woonbeleid, circulair bouwen en het (lokaal) energie- en klimaatbeleid om een verschil te maken.
De projectpartners van KARMA bezoeken de C2C-MORINGA-werf
KARMA
KARMA
Dit project wordt mogelijk gemaakt met steun van de Europese Unie.
Meer updates lees je in de projectnieuwsbrief.